ბრტყელია სივრცე, სადაც ჩვენ ვცხოვრობთ?

გეომეტრიის სახელმძღვანელოდან ვიცით: სივრცე შეიძლება იყოს ერთგანზომილებიანი (წირი), ორგანზომილებიანი (ზედაპირი), სამგანზომილებიანი (ჩვენთვის ჩვეული სივრცე) და, რატომაც არა, მრავალგანზომილებიანი. მათემატიკა ხომ აბსტრაქტული მეცნიერებაა და მასში შესაძლებელია არარეალურის წარმოსახვაც. ამ პრინციპით მათემატიკურ წერტილსაც შეგვიძლია ვუწოდოთ სივრცე, თუკი დავურთავთ, რომ იგი ნულოვანგანზომილებიანია.

სივრცის განზომილება ემთხვევა იმ სიდიდეთა რაოდენობას, რომლებიც საჭიროა სივრცეში წერტილის ადგილმდებარეობის განსაზღვრისთვის. მაგალითად, წირზე მდებარეობა განისაზღვრება ერთი სიდიდთ – მანძილით ათვლის წერტილიდან (x), ზედაპირზე – ორი სიდიდით (x, y) და ა.შ. თითოეული ჩამოთვლილი სივრცე შეიძლება იყოს როგორც მარტივი – “ბრტეყლი”, ასევე რთული.

უმარტივესი ერთგანზომილებიანი სიბრტყე წრფეა, მაგრამ არსებობს მრავალი სხვადასხვა სახის მრუდი, რომელებიც ასევე ერთგანზომილებიანია, რადგან მათზე მდებარე ნებისმიერი წერტილის მოსაძებნად საკმარისია ვიცოდეთ მისი დაშორება გარკვეული ათვლის წერტილიდან. უმარტივესი ორგანზომილებიანი სივრცე ეს ბრტყელი ზედაპირია, მაგრამ ხომ არსებობს სხვადასხვა სიმრუდის ამობურცული ზედაპირი (მათ სფერულს უწოდებენ) ან უნაგირის მსგავსი ჩაღრმავებული ზედაპირები (მათ ჰიპერბოლურს უწოდებენ). წარმოვიდგინოთ ჭანჭველა, რომელიც რაღაც ზედაპირზე დაცოცავს. როგორ უნდა გაიგოს მან, ეს ზედაპირი ბრტყელია, სფერული თუ ჰიპერბოლური? თუმცა თავად მას ეს ნაკლებად აინტერესებს. მაგრამ, ჩვენ სამგანზომილებიანი არსებები, ჩვენი ხედვის არედან კარგად ვხედავთ, რომ ბაღში მიტოვებული ბურთი, რომელზეც ჭიანჭველა მოძრაობს, სფერულია. მისი მოძრაობის ტრაექტორია წრფე კი არ არის, არამედ რკალია. თუ ჭიანჭველა გაუყვება ამორჩეულ რკალს, ის დაუბრუნდება იმ ადგილს, საიდანაც დაიწყო ცოცვა. ეს იმიტომ, რომ ბურთის ზედაპირი “ჩაკეტილი” ორგანზომილებიანი სიბტყეა. მაგრამ, თუ ჭიანჭველა აღმოჩნდება ჰამაკზე (“ღია” სივრცეში), მისთვის ამ ზედაპირზე ცოცვა შეიძლება კატასტროფითაც კი დამთავრდეს: იგი შეიძლება მიწას დაენარცხოს.

კითხვა, რომელიც ჩვენ გვაინტერესებს, ასეთია: როგორია ჩვენი სამგანზომილებიანი სივრცე? ბრტყელი, სფერული თუ ჰიპერბოლური? 

წაიკითხე სრულად

Advertisements

არსებობს ტემპერატურის ზედა ზღვარი – ანუ მაქსიმალური ტემპერატურა?

ყველაზე ცივ ტემპერატურაზე საუბარი შედარებით მარტივია. ყველაზე ცივი ტემპერატურა არის აბსოლიტური ნული. შეიძლება იცით, რომ მოძრაობა იწვევს ხახუნს, რომელიც ასევე იწვევს სითბოს არსებობას. აბსოლიტური ნულის არსი სწორედ ამაშია – ამ დროს მოძრაობა საერთოდ არ გვაქვს. უმოძრაობის დროს ტემპერატურა გვაქვს -273,12 °C (კელვინის შკალით 0, ხოლო ფარენტჰეტით -459,67 გრადუსი).

მაგრამ რამდენია ყველაზე ცხელი ტემპერატურა? არსებობს კი აბსოლიტური ცხელი?


 

ტემპერატურა აბსოლიტური ნულიდან აბსოლიტურ სიცხემდე


წაიკითხე სრულად

სიცოცხლის აგურები – რთული ორგანული ნივთიერებები – აღმოჩენილია სხვა პლანეტარულ სისტემებში

707154main_astrobiology_0

მეცნიერებმა საბოლოოდ დაადასტურეს თავიანთი ვარაუდი, რომ რთული ორგანული ნივთიერებები არსებობს პროტოპლანეტარულ დისკის (პროტოპლანეტური) შემადგენლობაში. ეს დისკი დასაბამს აძლევს პლანეტას. ე.ი. ზოგიერთი პლანეტ ფორმირდება უკვე მათში არსებულ ორგანული ნივთიერებებთან ერთად. ამ აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა აქვს. დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობასთან დაკავშირებით უამრავი მეცნიერული თუ არამეცნიერული შეხედულება არსებოს. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და ჩემი აზრით სარწმუნო თეორია ამბობს, რომ სიცოცხლის წარმოშობას წინ უძღოდა ფიზიკურ და ქიმიურ პროცესთა ერთობლიობა, რომელთაც დედამიწის პირვანდელ  ოკეანეში წარმოქმნეს ორგანული ნივთიერებები (ცხიმოვანი მჟავები, ამინომჟავები, ნუკლეოტიდები; იხილეთ სტენლი მილერის ექსპერიმენტი). ეს აღმოჩენა კი სიცოცხლის არსებობის ალბათობას ზრდის სხვა პლანეტებზე.

MWC 480 ვარსკვლავს იკვლევდნენ ALMA_ს დახმარებით. კვლევების შედეგებიNature_ში გამოქვეყნდა. ვარსკვლავი გარშემოტყმულია დისკით, რომლისგანაც პლანეტები დაიბადებიან. დისკის გარეთა შრეებში ALMA_მ აღმოაჩინა სხვადასხვა ნივთიერებების სპექტრული ხელწერა. ეს ნივთიერებებია: მეთილ ციანიდი (CH3CN), ციანოაცეტალინი (HC3N), წყალბადციანიდი (HCN). ის რეგიონი, სადაც აღმოჩენილია ეს ნივთიერებები, ერთ დღესაც ჩამოაყალიებენ კიუპერის სარტყელს (Kuiper Belt) და შესაბამისად, ციანიდები “გადაინაცვლებენ” კომეტების შემადგენლობაში.

წაიკითხე სრულად